Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ blockchain và các loại tài sản mã hóa như Bitcoin, Ethereum hay token đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về một cơ chế quản lý phù hợp. Trong nhiều năm, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam phát triển nhanh nhưng chưa có hành lang pháp lý chuyên biệt, dẫn đến nhiều rủi ro cho nhà đầu tư và doanh nghiệp.

Để từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng khuôn khổ pháp lý đối với lĩnh vực tài sản số, đồng thời thể hiện định hướng quản lý theo hướng kiểm soát và phát triển thay vì cấm đoán.

1.      Lần đầu tiên pháp luật Việt Nam định nghĩa tài sản mã hóa

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP là việc đưa ra các khái niệm pháp lý liên quan đến tài sản số và tài sản mã hóa.

Căn cứ khoản 1, khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP quy định về tài sản số và tài sản mã hóa như sau:

"1. Tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử."

2. Tài sản mã hóa là một loại tài sản số sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ có chức năng tương tự để xác thực tài sản trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ và chuyển giao. Tài sản mã hóa không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác theo quy định của pháp luật về dân sự, tài chính."

Việc xác định rõ khái niệm này có ý nghĩa quan trọng bởi đây là cơ sở để xây dựng các quy định về giao dịch, quản lý thuế, giải quyết tranh chấp và bảo vệ nhà đầu tư trong tương lai.

2.      Tài sản mã hóa không phải là tiền pháp định

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP cũng làm rõ phạm vi điều chỉnh đối với tài sản mã hóa. Căn cứ theo khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP quy định tài sản mã hóa không bao gồm:

-         Chứng khoán;

-         Các dạng số của tiền pháp định;

-         Các công cụ tài chính khác thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành.

Điều này đồng nghĩa với việc Bitcoin, Ethereum và nhiều loại token hiện nay được xem xét dưới góc độ tài sản số chứ không phải là đồng tiền hợp pháp dùng để thanh toán như đồng Việt Nam.

Quy định này giúp phân biệt rõ giữa tài sản mã hóa với tiền điện tử của ngân hàng trung ương (CBDC), chứng khoán số hoặc các sản phẩm tài chính truyền thống.

3.      Giao dịch tài sản mã hóa sẽ được thực hiện trong khuôn khổ được quản lý

Một trong những mục tiêu quan trọng của Nghị quyết là đưa các hoạt động giao dịch tài sản mã hóa vào khuôn khổ quản lý của Nhà nước.

Theo cơ chế thí điểm, các hoạt động cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa phải đáp ứng các điều kiện nhất định và chịu sự giám sát của cơ quan quản lý có thẩm quyền.

Cách tiếp cận này cho thấy Việt Nam đang lựa chọn mô hình dưới đây:

-         Thừa nhận sự tồn tại của thị trường;

-         Kiểm soát các chủ thể tham gia;

-         Hạn chế rủi ro lừa đảo;

-         Tăng cường minh bạch giao dịch;

-         Phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố.

Đây cũng là xu hướng quản lý đang được nhiều quốc gia áp dụng đối với thị trường tài sản mã hóa.

4.      Doanh nghiệp blockchain và Web3 cần lưu ý điều gì?

Đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực blockchain, fintech hoặc Web3, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra không ít yêu cầu về tuân thủ pháp luật.

Một số vấn đề doanh nghiệp cần quan tâm gồm:

-         Theo Điều 5 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về điều kiện chào bán và phát hành tài sản mã hóa, tổ chức phát hành cần đáp ứng một số yêu cầu cơ bản. Cụ thể, tổ chức phát hành phải là doanh nghiệp được thành lập và hoạt động tại Việt Nam dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần theo quy định của Luật Doanh nghiệp. Đồng thời, tài sản mã hóa được phát hành phải dựa trên tài sản cơ sở là tài sản thực và không được gắn với chứng khoán hoặc tiền pháp định.

-         Theo Điều 6 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, việc chào bán và phát hành tài sản mã hóa được thực hiện theo các nguyên tắc sau: (i) tài sản mã hóa chỉ được chào bán cho nhà đầu tư nước ngoài; (ii) các giao dịch đối với tài sản mã hóa chỉ được thực hiện giữa các nhà đầu tư nước ngoài thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đã được Bộ Tài chính cấp phép; và (iii) ít nhất 15 ngày trước thời điểm chào bán, phát hành, tổ chức phát hành phải công bố Bản cáo bạch chào bán, phát hành tài sản mã hóa theo mẫu quy định và các tài liệu liên quan (nếu có) trên website của tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa cũng như trên website của chính tổ chức phát hành.

-         Bên cạnh đó, theo điểm b khoản 2 Điều 15 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa có trách nhiệm thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt như đối với tổ chức tài chính. Đối với khách hàng thực hiện giao dịch không thường xuyên, việc nhận biết khách hàng phải được thực hiện khi giá trị giao dịch quy đổi tương đương từ 1.000 USD trở lên. Đồng thời, tổ chức cung cấp dịch vụ phải áp dụng các biện pháp phù hợp để theo dõi, giám sát thường xuyên các giao dịch và mối quan hệ kinh doanh với khách hàng, kịp thời phát hiện, cập nhật các dấu hiệu đáng ngờ và thực hiện nghĩa vụ báo cáo theo quy định của pháp luật.

5.      Nhà đầu tư cần lưu ý những rủi ro nào?

Bên cạnh các quy định đối với tổ chức phát hành và tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, Điều 16 Nghị quyết 05/2025/NQ-CP cũng quy định cụ thể về quyền và trách nhiệm của nhà đầu tư. Theo đó, nhà đầu tư được quyền mở tài khoản tại nhiều tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa khác nhau, tuy nhiên chỉ được mở một tài khoản tại mỗi tổ chức. Nhà đầu tư đồng thời có quyền được tiếp cận đầy đủ các thông tin do tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa và tổ chức phát hành công bố theo quy định của pháp luật; được yêu cầu giải quyết tranh chấp, bồi thường thiệt hại khi quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm; và được pháp luật bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp trong quá trình tham gia thị trường.

Tuy nhiên, nhà đầu tư phải tự chịu trách nhiệm đối với các quyết định đầu tư của mình. Do đó, khi tham gia đầu tư vào tài sản mã hóa, nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý đến các rủi ro có thể phát sinh, bao gồm các dự án huy động vốn thiếu minh bạch, các mô hình kinh doanh đa cấp trá hình, các sàn giao dịch chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoạt động, cũng như sự biến động mạnh về giá của thị trường tài sản mã hóa. Ngoài ra, nhà đầu tư còn có thể đối mặt với nguy cơ mất tài sản do bị lộ khóa bảo mật, bị tấn công mạng hoặc các sự cố an ninh thông tin khác.

Vì vậy, trước khi đưa ra quyết định đầu tư, nhà đầu tư nên thực hiện việc thẩm định kỹ lưỡng dự án, đánh giá năng lực và uy tín của tổ chức phát hành, đồng thời tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý và tài chính nhằm hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi của mình.

6.      Ý nghĩa của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP đối với thị trường Việt Nam

Nghị quyết 05/2025/NQ-CP đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý đối với tài sản mã hóa tại Việt Nam. Thay vì chỉ tập trung cảnh báo rủi ro như trước đây, Nhà nước đã bắt đầu xây dựng cơ chế pháp lý để quản lý và phát triển thị trường theo hướng minh bạch, an toàn và phù hợp với xu thế quốc tế.

Đối với doanh nghiệp, đây là cơ hội để phát triển các sản phẩm và dịch vụ blockchain trong môi trường pháp lý ngày càng rõ ràng hơn. Đối với nhà đầu tư, việc hình thành hành lang pháp lý sẽ góp phần nâng cao mức độ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi tham gia thị trường.

Như vậy, việc ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP là bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý về tài sản số và tài sản mã hóa tại Việt Nam. Trong bối cảnh công nghệ blockchain tiếp tục phát triển mạnh mẽ, cả doanh nghiệp và nhà đầu tư cần chủ động cập nhật các quy định mới, đánh giá đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý và xây dựng chiến lược tuân thủ phù hợp để tận dụng hiệu quả các cơ hội từ nền kinh tế số.