Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ quan trọng trong quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt trong giám sát thị trường, tiếp nhận phản ánh, xử lý khiếu nại và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, Bộ trưởng Bộ công thương đã ra Quyết định số 239/QĐ-BCT Phê duyệt chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026–2030, nhằm xác định những nhiệm vụ trọng tâm gắn với ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác bảo vệ người tiêu dùng.

1. AI sẽ trở thành công cụ hỗ trợ bảo vệ người tiêu dùng

Căn cứ theo điểm o khoản 2 Điều 1 Mục I Quyết định số 239/QĐ-BCT quy định về mục tiêu cụ thể của chương trình, đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu như sau:

“Điều 1. Phê duyệt Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030  với các nội dung chủ yếu sau đây:

I. MỤC TIÊU VÀ PHẠM VI CỦA CHƯƠNG TRÌNH

…

2. Mục tiêu cụ thể

Phấn đấu đến hết năm 2030, mục tiêu cụ thể cần đạt được của Chương trình:

…

o) Xây dựng và duy trì ít nhất một hệ thống công nghệ thông tin ứng dụng trí tuệ nhân tạo phục vụ công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.”

Đây là một trong những mục tiêu cụ thể thể hiện định hướng đưa công nghệ trí tuệ nhân tạo trở thành nền tảng hỗ trợ hoạt động quản lý, giám sát và giải quyết các vấn đề phát sinh trong lĩnh vực tiêu dùng.

Việc hình thành hệ thống AI không chỉ góp phần số hóa hoạt động quản lý mà còn mở ra khả năng tiếp nhận, phân loại và xử lý phản ánh, kiến nghị của người tiêu dùng nhanh chóng hơn, từ đó nâng cao hiệu quả tương tác giữa cơ quan quản lý và người dân thông qua các nền tảng số.

2. Đẩy mạnh ứng dụng AI trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Không dừng lại ở mục tiêu xây dựng hệ thống công nghệ, Chương trình còn xác định ứng dụng khoa học công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2026–2030.

Căn cứ theo điểm c và điểm e khoản 6 Mục II Điều 1 Quyết định số 239/QĐ-BCT quy định về ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác bảo vệ người tiêu dùng bao gồm nội dung như sau:

“ Điều 1. Phê duyệt Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030 với các nội dung chủ yếu sau đây:

II. CÁC NHIỆM VỤ CHỦ YẾU

…

6. Ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

…

c) Ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

…

e) Xây dựng bộ quy tắc về sử dụng AI trong thương mại điện tử; triển khai hệ thống công nghệ phục vụ giám sát thị trường; phát triển nền tảng tín nhiệm số thương mại điện tử nhằm tăng an toàn và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.”

Đây được xem là bước chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang mô hình quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo, góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn, công bằng và đáng tin cậy.

3. Khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng AI vì người tiêu dùng

Một điểm đáng chú ý khác của Chương trình là định hướng khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng khoa học công nghệ, kỹ thuật tiên tiến và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Căn cứ theo điểm c khoản 7 Mục II Điều 1 Quyết định số 239/QĐ-BCT quy định về Triển khai các chương trình khuyến khích doanh nghiệp nhằm tối ưu hóa lợi ích của người tiêu dùng bao gồm nội dung như sau:

“ Điều 1. Phê duyệt Chương trình quốc gia về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026-2030 với các nội dung chủ yếu sau đây:

II. CÁC NHIỆM VỤ CHỦ YẾU

…

7. Triển khai các chương trình khuyến khích doanh nghiệp thực hiện quy tắc đạo đức ứng xử với người tiêu dùng, tiêu chí, chuẩn mực trong kinh doanh nhằm tối ưu hóa lợi ích của người tiêu dùng.

…

c) Thúc đẩy doanh nghiệp ứng dụng khoa học công nghệ, kỹ thuật tiên tiến, trí tuệ nhân tạo hướng đến sản xuất, kinh doanh sản phẩm tiêu dùng xanh, tiêu dùng bền vững, nhằm bảo đảm an toàn, sức khỏe của người tiêu dùng và nâng cao lợi ích cộng đồng.”

Điều này cho thấy AI không chỉ là công cụ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn cần được sử dụng gắn với trách nhiệm xã hội và đạo đức kinh doanh.

Có thể thấy, Quyết định số 239/QĐ-BCT đã đặt nền móng quan trọng cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng giai đoạn 2026–2030. Từ xây dựng hệ thống công nghệ thông tin ứng dụng AI, tăng cường giám sát thị trường, hỗ trợ tiếp nhận và xử lý phản ánh đến khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng AI theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững, Chương trình đã thể hiện định hướng lấy công nghệ làm động lực nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng bảo vệ người tiêu dùng. Trong thời gian tới, việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ này sẽ góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng số an toàn, công bằng và đáng tin cậy, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế số tại Việt Nam.