Công ước Liên hợp quốc về Hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế năm 1980 (CISG) hiện là một trong những văn bản pháp lý quốc tế được áp dụng rộng rãi nhất trong hợp đồng mua bán hàng hóa xuyên quốc gia. Vậy những quan hệ nào sẽ thuộc phạm vi điều chỉnh của CISG?

1. CISG được áp dụng đối với hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế trong trường hợp nào?

Căn cứ Điều 1 CISG quy định như sau: "Công ước này áp dụng đối với các hợp đồng mua bán hàng hóa giữa các bên có trụ sở thương mại tại các quốc gia khác nhau..."

Tuy nhiên, không phải mọi hợp đồng mua bán quốc tế đều đương nhiên thuộc phạm vi điều chỉnh của CISG. Điều 1 CISG quy định hai trường hợp cụ thể bao gồm:

-         Trường hợp 1: Các bên có trụ sở thương mại tại các quốc gia thành viên CISG;

-         Trường hợp 2: Quy tắc tư pháp quốc tế dẫn chiếu đến pháp luật của quốc gia thành viên CISG.

2. Trường hợp các bên có trụ sở thương mại tại các quốc gia thành viên CISG

Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 1 CISG quy định công ước này áp dụng cho các hợp đồng mua bán hàng hóa giữa các bên có trụ sở thương mại tại các quốc gia khác nhau, khi các quốc gia này là các quốc gia thành viên của Công ước.

Theo đó, CISG sẽ được áp dụng khi:

-         Hợp đồng là hợp đồng mua bán hàng hóa;

-         Các bên có trụ sở thương mại tại các quốc gia khác nhau;

-         Các quốc gia đó đều là thành viên CISG.

Giả dụ, một doanh nghiệp tại Việt Nam ký hợp đồng bán cà phê cho doanh nghiệp tại Đức. Hiện nay cả Việt Nam và Đức đều là thành viên CISG. Do đó, nếu các bên không có thỏa thuận khác, CISG sẽ được áp dụng để điều chỉnh quan hệ hợp đồng này.

3. Trường hợp quy tắc tư pháp quốc tế dẫn chiếu đến pháp luật của quốc gia thành viên CISG

Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 1 CISG quy định công ước này áp dụng cho các hợp đồng mua bán hàng hóa giữa các bên có trụ sở thương mại tại các quốc gia khác nhau, khi các quy tắc tư pháp quốc tế dẫn chiếu đến việc áp dụng pháp luật của một quốc gia thành viên Công ước.

Trường hợp này xảy ra khi một hoặc cả hai bên không đặt trụ sở tại quốc gia thành viên CISG, nhưng quy tắc xung đột pháp luật của cơ quan giải quyết tranh chấp lại xác định luật áp dụng là pháp luật của một quốc gia thành viên CISG.

Khi đó, CISG có thể được áp dụng với tư cách là một bộ phận của pháp luật quốc gia thành viên đó.

Trường hợp doanh nghiệp A tại quốc gia không phải thành viên CISG ký hợp đồng với doanh nghiệp B tại quốc gia không phải thành viên CISG. Hợp đồng quy định tranh chấp được giải quyết theo pháp luật Việt Nam. Do Việt Nam là thành viên CISG nên trong một số trường hợp, CISG có thể được áp dụng để điều chỉnh hợp đồng.

4. Cần lưu ý điều gì khi xác định CISG có được áp dụng hay không?

Khi xem xét khả năng áp dụng CISG, doanh nghiệp cần lưu ý các vấn đề sau:

-         Hợp đồng có phải là hợp đồng mua bán hàng hóa hay không;

-         Các bên có trụ sở thương mại tại các quốc gia khác nhau hay không;

-         Các quốc gia liên quan có phải là thành viên CISG hay không;

-         Có quy định về luật áp dụng trong hợp đồng hay không;

-         Các bên có thỏa thuận loại trừ CISG hay không.

Như vậy, CISG không áp dụng đối với mọi hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế mà chỉ điều chỉnh các quan hệ thuộc phạm vi quy định tại Điều 1 của Công ước. Việc xác định đúng điều kiện áp dụng CISG có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định quyền, nghĩa vụ của các bên cũng như cơ chế giải quyết tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động rà soát các yếu tố liên quan đến quốc gia của các bên, luật áp dụng và các quy định của CISG trước khi ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế.