Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, các biện pháp phòng vệ thương mại (PVTM) đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước sự cạnh tranh không lành mạnh từ hàng hóa nhập khẩu. Tuy nhiên, trên thực tế, một số chủ thể có thể thực hiện các hành vi nhằm né tránh việc áp dụng các biện pháp này, làm giảm hiệu quả bảo hộ đối với ngành sản xuất nội địa.

Nhằm bảo đảm hiệu quả thực thi các biện pháp PVTM, Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ban hành nhiều Quyết định điều chỉnh các ngành sản phẩm nhập khẩu, tiêu điểm là Quyết định số 1310/QĐ-BCT có hiệu lực từ ngày 16/6/2026.

1. PVTM và biện pháp chống lẩn tránh PVTM

PVTM là các biện pháp được Nhà nước áp dụng nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước những tác động bất lợi từ hàng hóa nhập khẩu. Căn cứ theo khoản 1 Điều 67 Luật Quản lý ngoại thương 2017 quy định các biện pháp PVTM như sau:

“Điều 67. Các biện pháp phòng vệ thương mại

1. Các biện pháp phòng vệ thương mại bao gồm biện pháp chống bán phá giá, biện pháp chống trợ cấp và biện pháp tự vệ do Bộ trưởng Bộ Công Thương quyết định áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam trong những trường hợp cụ thể.”

Trong quá trình áp dụng các biện pháp này, có thể phát sinh hành vi lẩn tránh PVTM, chẳng hạn như chuyển tải hàng hóa qua nước thứ ba, thay đổi không đáng kể đặc tính hàng hóa hoặc khai báo sai xuất xứ nhằm né tránh các biện pháp đang có hiệu lực.

Khi có căn cứ xác định tồn tại hành vi lẩn tránh, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng biện pháp chống lẩn tránh PVTM nhằm bảo đảm hiệu quả của biện pháp PVTM đã được áp dụng trước đó.

2. Tiếp tục áp dụng biện pháp chống lẩn tránh đối với sản phẩm đường mía

Bộ Công Thương quyết định gia hạn biện pháp chống lẩn tránh biện pháp PVTM đối với một số sản phẩm đường mía nhập khẩu vào Việt Nam. Căn cứ theo Mục 1 Thông báo gia hạn biện pháp chống lẩn tránh biện pháp PVTM đối với một số sản phẩm đường mía kèm theo Quyết định số 1310/QĐ-BCT, sản phẩm thuộc phạm vi áp dụng bao gồm đường sacarose (sucrose) ở thể rắn, thường được biết đến với các tên gọi như đường cát, đường mía, đường kính, đường thô, đường trắng,...

Thời hạn áp dụng biện pháp chống lẩn tránh biện pháp PVTM được quy định tại Mục 2 Thông báo gia hạn biện pháp chống lẩn tránh biện pháp PVTM đối với một số sản phẩm đường mía kèm theo Quyết định số 1310/QĐ-BCT. Theo đó:

“2. Thời hạn áp dụng biện pháp chống lẩn tránh biện pháp PVTM

Thời hạn áp dụng biện pháp chống lẩn tránh biện pháp PVTM được áp dụng theo thời hạn của Quyết định số 1309/QĐ-BCT ngày 02 tháng 6 năm 2026 (trừ trường hợp được thay đổi, gia hạn theo Quyết định khác của Bộ Công Thương).”

Căn cứ theo Điều 1 Quyết định số 1309/QĐ-BCT về kết quả rà soát cuối kỳ việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với một số sản phẩm đường mía có xuất xứ từ vương quốc thái lan, quy định thời gian gia hạn như sau:

“Điều 1. Gia hạn thêm 05 năm việc áp dụng thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp đối với một số sản phẩm đường mía nhập khẩu vào Việt Nam được phân loại theo mã HS: 1701.13.00; 1701.14.00; 1701.91.00; 1701.99.10; 1701.99.90; và 1702.90.91 có xuất xứ từ Vương quốc Thái Lan (mã vụ việc ER01.AD13-AS01) với nội dung chi tiết nêu tại Thông báo kèm theo Quyết định này.”

Như vậy, thời hạn áp dụng biện pháp chống lẩn tránh biện pháp PVTM được gia hạn thêm 05 năm đối với hàng hóa nhập khẩu có xuất xứ từ Vương quốc Cam-pu-chia, Cộng hòa In-đô-nê-xi-a, Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, Ma-lai-xi-a và Cộng hòa liên bang Mi-an-ma. Điều này cho thấy cơ quan quản lý nhà nước tích cực áp dụng các biện pháp nhằm duy trì các công cụ PVTM, bảo vệ ngành sản xuất đường trong nước trước nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh và các hành vi lẩn tránh biện pháp PVTM.

Quyết định số 1310/QĐ-BCT về gia hạn biện pháp chống lẩn tránh biện pháp PVTM đối với một số sản phẩm đường mía có ý nghĩa trong công tác tăng cường kiểm soát hoạt động thương mại quốc tế, đặc biệt đối với các mặt hàng đang thuộc diện áp dụng biện pháp PVTM.

3. Doanh nghiệp cần lưu ý gì?

Để được xem xét áp dụng hoặc miễn trừ biện pháp chống lẩn tránh PVTM, doanh nghiệp cần cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng minh nguồn gốc xuất xứ hàng hóa, bao gồm chứng từ chứng nhận xuất xứ, giấy chứng nhận chất lượng của nhà sản xuất và các tài liệu liên quan khác theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền. Đồng thời, cơ quan hải quan sẽ thực hiện kiểm tra, xác minh thông tin nhằm bảo đảm việc áp dụng biện pháp được thực hiện đúng đối tượng và đúng quy định pháp luật, quy định tại Điều 4 Thông báo ban hành kèm theo Quyết định số 1310/QĐ-BCT.

Theo đó, doanh nghiệp cần lưu ý một số vấn đề sau:

-         Thường xuyên cập nhật các quy định về PVTM đối với mặt hàng kinh doanh;

-         Rà soát nguồn gốc, xuất xứ và chuỗi cung ứng hàng hóa;

-         Chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng minh xuất xứ hàng hóa khi cần thiết;

-         Chủ động tham vấn ý kiến chuyên gia pháp lý để hạn chế rủi ro trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Việc tuân thủ đầy đủ các quy định về PVTM không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ bị truy thu thuế hoặc xử lý vi phạm mà còn góp phần xây dựng môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch và bền vững.