Trong bối cảnh giá xăng dầu liên tục lập mặt bằng mới, tác động mạnh đến chi phí sản xuất – vận tải – tiêu dùng, việc Chính phủ ban hành Nghị định 72/2026/NĐ-CP sửa đổi thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng, dầu theo Biểu thuế của Nghị định 26/2023/NĐ-CP được xem là một bước đi pháp lý quan trọng nhằm “giảm áp lực chi phí” từ thị trường thế giới.

Tuy nhiên, câu hỏi lớn đặt ra là: liệu việc giảm thuế nhập khẩu có đủ sức hãm phanh đà tăng giá xăng dầu trong nước? Bài viết dưới đây phân tích rõ nội dung pháp lý và tác động thực tế.

1. Nghị định 72/2026/NĐ-CP sửa đổi những gì?

Tình hình địa chính trị tại khu vực Trung Đông tiếp tục leo thang, đặc biệt là căng thẳng liên quan đến Mỹ, Israel và Iran. Những diễn biến này đang tạo sức ép lớn lên thị trường năng lượng thế giới. Hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz – tuyến đường sống còn để vận chuyển dầu thô của khu vực – liên tục bị gián đoạn, làm gia tăng rủi ro đối với các quốc gia phụ thuộc nguồn cung từ Trung Đông, trong đó có nhiều nền kinh tế Châu Á.

Trước bối cảnh nguồn cung toàn cầu trở nên bất ổn, Chính phủ đã ban hành Nghị định 72/2026/NĐ-CP, điều chỉnh thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi cho một số sản phẩm xăng dầu và nguyên liệu đầu vào. Mục tiêu của chính sách này là mở rộng dư địa nhập khẩu cho doanh nghiệp, giảm chi phí đầu vào và hỗ trợ duy trì nguồn cung xăng dầu ổn định trong nước, nhất là khi thị trường thế giới đang trải qua những biến động khó lường.

Cụ thể Nghị định 72/2026/NĐ-CP đã có những sự điều chỉnh sau:

Điều chỉnh thuế nhập khẩu ưu đãi đối với xăng động cơ không pha chì:

-     Giảm từ 10% → 0% cho các mã HS: 2710.12.21 – Xăng động cơ không pha chì (chưa pha chế); 2710.12.22 – Xăng động cơ không pha chì (pha chế với ethanol); 2710.12.24 – Xăng không pha chì (chưa pha chế); 2710.12.25 – Xăng không pha chì (pha chế với ethanol)

-     Giảm từ 10% → 0% đối với các nguyên liệu pha chế xăng: Naphtha, Reformate – Mã HS 2710.12.80

Giảm thuế nhập khẩu ưu đãi đối với nhóm nhiên liệu dầu

-     Diesel: giảm từ 7% → 0%

-     Dầu nhiên liệu (Fuel oil): giảm từ 7% → 0%

-     Nhiên liệu động cơ máy bay (Jet fuel): giảm từ 7% → 0%

-     Kerosine: giảm từ 7% → 0%

Giảm thuế đối với nguyên liệu hóa dầu                                                               

-     Xylen, p-xylen, condensate: giảm từ 3% → 0%

-     Hydrocarbon mạch vòng loại khác: giảm từ 2% → 0%

2. Nghị định 72/2026/NĐ-CP có đủ sức “hãm phanh” giá xăng dầu?

Nghị định 72/2026/NĐ-CP có hiệu lực tạm thời từ ngày 09/3 đến hết 30/4/2026. Sau thời điểm này, các mức thuế nhập khẩu ưu đãi sẽ được áp dụng lại theo Nghị định 26/2023/NĐ-CP. Đây được xem là động thái pháp lý nhanh và kịp thời của Chính phủ nhằm giảm áp lực chi phí trong bối cảnh giá dầu thế giới tăng mạnh vì căng thẳng địa chính trị. Việc hàng loạt mặt hàng xăng dầu được đưa về mức thuế nhập khẩu ưu đãi 0% giúp doanh nghiệp có dư địa lớn hơn khi nhập khẩu, giảm chi phí đầu vào và tăng khả năng duy trì nguồn cung ổn định trong nước.

Tuy nhiên, để trả lời câu hỏi “có đủ sức hãm phanh hay không?”, cần nhìn vào tổng thể các cấu phần hình thành giá xăng dầu. Thuế nhập khẩu chỉ là một mắt xích, trong khi giá bán lẻ còn phụ thuộc vào premium nhập khẩu, chi phí định mức, tỉ giá USD/VND, giá dầu thô thế giới, nguồn cung từ các nhà máy lọc dầu trong nước và đặc biệt là cơ chế điều hành giá. Do đó, việc giảm thuế tuy giúp giảm áp lực nhưng không thể ngay lập tức kéo giá xuống nếu các yếu tố còn lại tiếp tục biến động theo chiều hướng tăng.

Việc ban hành Nghị định 72/2026/NĐ-CP với thời hạn ngắn thể hiện nỗ lực của Chính phủ trong việc can thiệp kịp thời để giảm áp lực tăng giá xăng dầu. Tuy nhiên, hiệu quả “hãm phanh” chỉ thực sự rõ rệt khi chính sách thuế tiếp theo sau ngày 30/4 được thiết kế phù hợp và đi kèm các biện pháp điều hành thị trường đồng bộ. Đây sẽ là yếu tố quyết định sự ổn định của giá xăng dầu trong thời gian tới. Điều này cho thấy chính sách thuế chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn liền với cơ chế điều hành giá linh hoạt và minh bạch.