Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, sở hữu trí tuệ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài sản vô hình và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Do đó, yêu cầu về hiện đại hóa và chuyển đổi số hệ thống quản lý nhà nước trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ cũng trở nên cấp thiết nhằm đảm bảo thực hiện hoạt động sở hữu trí tuệ một cách hiệu quả cũng như đáp ứng xu thế phát triển của thời đại.

Đáng chú ý, lần đầu tiên pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam chính thức ghi nhận nội dung chuyển đổi số trong hoạt động sở hữu trí tuệ thông qua Điều 11b Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025, có hiệu lực từ ngày 01/04/2026. Quy định này thể hiện rõ định hướng của Nhà nước trong việc ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Cụ thể, Điều 11b về chuyển đổi số hoạt động sở hữu trí tuệ có nội dung như sau:

-                 Nhà nước thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện hoạt động sở hữu trí tuệ thông qua việc ưu tiên phát triển đồng bộ hạ tầng số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, các nền tảng số phục vụ nghiệp vụ sở hữu trí tuệ, bao gồm cả cơ sở dữ liệu về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và cơ sở dữ liệu về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ, bảo đảm an toàn và thân thiện với người sử dụng.

-                 Nhà nước đầu tư để tự động hóa quy trình nghiệp vụ ứng dụng công nghệ, trong đó có dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để nâng cao hiệu quả, tính minh bạch của hoạt động sở hữu trí tuệ.

-                 Chính phủ quy định chi tiết khoản 1 Điều này.

Có thể thấy, một trong những nội dung trọng tâm của Điều 11b là ưu tiên phát triển hạ tầng số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ và các nền tảng số phục vụ hoạt động nghiệp vụ sở hữu trí tuệ. Theo đó, các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp có thể truy cập vào các cổng thông tin trực tuyến để tra cứu thông tin cũng như thực hiện các thủ tục về sở hữu trí tuệ. Hiện nay, các nền tảng số phục vụ hoạt động sở hữu trí tuệ bao gồm:

-                Cổng dịch vụ công quốc gia (dichvucong.gov.vn): Nơi cung cấp thông tin thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến liên quan đến nhãn hiệu, sở hữu công nghiệp, chuyển giao công nghệ, sáng chế, đăng ký tài sản của doanh nghiệp

-                Cổng dịch vụ công của Cục Sở hữu trí tuệ (dichvucong.ipvietnam.gov.vn): Nơi nộp đơn đăng ký sở hữu công nghiệp, cung cấp tài liệu và theo dõi tình trang xử lý đơn trực tuyến

-                Cổng thông tin Cục Sở hữu trí tuệ (ipvietnam.gov.vn): Nơi cung cấp thông tin về các quy định pháp luật, điều ước quốc tế về sở hữu trí tuệ, tin tức về sở hữu trí tuệ, thủ tục bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp và tra cứu – thống kê về văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ đã được công bố.

Việc triển khai các hệ thống này sẽ giúp giảm đáng kể sự phụ thuộc vào thủ tục hành chính truyền thống, đồng thời tạo điều kiện cho cá nhân, doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và sử dụng dịch vụ công. Bên cạnh đó, cơ sở dữ liệu về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ vẫn đang được xây dựng và hoàn thiện. Đây sẽ trở thành một nguồn thông tin quan trọng trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, ngăn chặn các hành vi vi phạm cũng như hỗ trợ hoạt động kinh doanh và đầu tư.

Ngoài ra, quy định mới tại khoản 2 Điều 11b cũng nhấn mạnh vai trò của các công nghệ hiện đại bao gồm dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động quản lý sở hữu trí tuệ. Những tiến bộ công nghệ này có thể góp phần trong việc thực hiện các thủ tục đăng ký sở hữu trí tuệ và tổng hợp thông tin liên quan đến hồ sơ đăng ký, văn bằng bảo hộ đã được công bố một cách nhanh chóng, hiệu quả và giảm tải khối lượng công việc cho cơ quản lý nhà nước.

Khoản 3 Điều 11b cho thấy mặc dù đã xác định các định hướng lớn, nhưng nội dung quy định vẫn mang tính khung và chưa cụ thể về mặt thủ tục hoặc cơ chế thực hiện. Việc triển khai trên thực tế phụ thuộc đáng kể vào các văn bản hướng dẫn của Chính phủ trong thời gian tới. Điều này chỉ ra rằng, ở thời điểm hiện tại, quy định về chuyển đổi số trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ chủ yếu mang tính định hướng chính sách nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc xây dựng các hệ thống và nền tảng số trong tương lai.

Việc bổ sung quy định về chuyển đổi số trong hoạt động sở hữu trí tuệ tại Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam (sửa đổi 2025) đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hệ thống pháp luật Việt Nam. Quy định này không chỉ thể hiện định hướng của Nhà nước trong việc ứng dụng công nghệ vào quản lý mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong quá trình thực hiện các hoạt động sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, do Điều 11b vẫn mang tính định hướng, việc triển khai trên thực tế sẽ phụ thuộc đáng kể vào các văn bản hướng dẫn chi tiết trong thời gian tới. Dù vậy, với quy định mới này, chuyển đổi số trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ được kỳ vọng sẽ tạo ra một môi trường pháp lý hiện đại, hiệu quả và thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.