1. Quyền tác giả đối với tác phẩm số và môi trường Internet là gì?

Căn cứ khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi, bổ sung năm 2009 quy định quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu.

Quyền tác giả đối với tác phẩm số được hiểu là tập hợp quyền của tổ chức, cá nhân đối với những tác phẩm sáng tạo được hình thành, lưu trữ, sử dụng và khai thác trên môi trường số, ví dụ: sách điện tử (Ebook), phần mềm máy tính, ứng dụng di động, trò chơi trực tuyến, nhạc số, phim trực tuyến, hình ảnh, video đăng tải trên nền tảng số hoặc mạng xã hội.

Căn cứ khoản 7 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi, bổ sung năm 2009, tác phẩm là sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào. Theo đó, tác phẩm số là những tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học được thể hiện, công bố hoặc lưu trữ dưới dạng điện tử, số hoá, phân phối, chia sẻ qua Internet, mạng máy tính, thiết bị điện tử (ví dụ bài viết, hình ảnh, video, phần mềm, âm nhạc, đồ hoạ số,…).

Môi trường Internet trong ngữ cảnh này là môi trường công nghệ số nơi các tác phẩm số được công bố, phân phối, chia sẻ hoặc truy cập công khai qua mạng; bao gồm website, nền tảng mạng xã hội, dịch vụ streaming, chia sẻ tệp, ứng dụng,…

Trong kỷ nguyên công nghệ số, việc sao chép, phát tán và khai thác các tác phẩm số trên Internet diễn ra dễ dàng, dẫn đến nguy cơ vi phạm quyền tác giả ngày càng lớn. Do đó, pháp luật Việt Nam đã bổ sung nhiều quy định nhằm tăng cường bảo hộ cho loại hình tác phẩm này.

2. Hành vi xâm phạm quyền tác giả trên môi trường internet

Căn cứ vào Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi 2022 về các hành vi xâm phạm quyền tác giả được quy định như sau:

Một số hành vi phổ biến trong môi trường Internet và kỹ thuật số bị coi là xâm phạm gồm:

-         Cố ý huỷ bỏ hoặc làm vô hiệu biện pháp công nghệ hữu hiệu do tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình nhằm thực hiện hành vi quy định tại Điều này;

-         Sản xuất, phân phối, nhập khẩu, chào bán, bán, quảng bá, tiếp thị, cho thuê hoặc tàng trữ nhằm mục đích thương mại các thiết bị, sản phẩm hoặc linh kiện, giới thiệu hoặc cung cấp dịch vụ khi biết hoặc có cơ sở để thiết bị, sản phẩm, linh kiện hoặc dịch vụ đó được sản xuất, sử dụng nhằm vô hiệu hoá biện pháp công nghệ hữu hiệu bảo vệ quyền tác giả;

-         Cố ý gỡ xoá, gỡ bỏ hoặc thay đổi thông tin quản lý quyền mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả khi biết hoặc có cơ sở để biết việc thực hiện hành vi đó sẽ xúi giục, tạo khả năng, tạo điều kiện thuận lợi hoặc che giấu hành vi xâm phạm quyền tác giả theo quy định của pháp luật.  

3. Biện pháp để bảo vệ quyền tác giả khỏi các hành vi xâm phạm

Căn cứ vào Điều 56 Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định chung về bảo vệ quyền tác giả như sau:

-         Chủ sở hữu quyền tác giả trực tiếp hoặc có thể ủy quyền cho tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả hoặc tổ chức, cá nhân khác theo quy định của pháp luật, để thực hiện và bảo vệ quyền tác giả của mình. Bên được ủy quyền có trách nhiệm thông tin công khai để các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng liên hệ thỏa thuận về việc khai thác, sử dụng;

-         Tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng có nghĩa vụ liên hệ với chủ sở hữu quyền tác giả hoặc bên được ủy quyền để thỏa thuận về việc khai thác, sử dụng theo quy định của pháp luật về quyền tác giả;

-         Tranh chấp về quyền tác giả được giải quyết theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự hoặc trọng tài.

Ngoài ra, chủ sở hữu quyền tác giả có thể áp dụng các biện pháp dân sự, hành chính, hình sự để bảo vệ quyền tác giả của mình theo Điều 57 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, cụ thể:

Tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền tác giả của tổ chức, cá nhân khác thì tùy theo tính chất, mức độ xâm phạm có thể bị xử lý bằng biện pháp dân sự, hành chính hoặc hình sự theo quy định tại Phần thứ năm (Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ) của Luật Sở hữu trí tuệ và theo quy định sau đây:

-         Biện pháp dân sự được áp dụng để xử lý hành vi xâm phạm theo yêu cầu của chủ thể quyền tác giả hoặc của tổ chức, cá nhân bị thiệt hại do hành vi xâm phạm gây ra, kể cả khi hành vi đó đã hoặc đang bị xử lý bằng biện pháp hành chính hoặc biện pháp hình sự;

-         Biện pháp hành chính được áp dụng để xử lý hành vi xâm phạm thuộc một trong các trường hợp quy định tại Điều 211 của Luật Sở hữu trí tuệ, theo yêu cầu của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan, tổ chức, cá nhân bị thiệt hại do hành vi xâm phạm gây ra, tổ chức, cá nhân phát hiện hành vi xâm phạm hoặc do cơ quan có thẩm quyền chủ động phát hiện;

-         Biện pháp hình sự được áp dụng để xử lý hành vi xâm phạm trong trường hợp hành vi đó có đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.

 Có thể thấy, cùng với sự bùng nổ của công nghệ số và Internet, các thách thức trong việc bảo vệ quyền tác giả ngày càng phức tạp. Vì vậy, việc kết hợp giữa giải pháp pháp lý, công nghệ và nâng cao nhận thức cộng đồng là hướng đi cần thiết, nhằm bảo đảm cho tác phẩm số được bảo hộ đúng mức, đồng thời khẳng định vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ thành quả sáng tạo.

Trên đây là những nội dung XTLaw trao đổi về bài viết “QUYỀN TÁC GIẢ ĐỐI VỚI TÁC PHẨM SỐ VÀ MÔI TRƯỜNG INTERNET”. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào hãy gửi ngay tới XTLaw qua Hotline 0969896148 hoặc Fanpage Công ty Luật XTVN - Đoàn Luật Sư Thành Phố Hà Nội để được giải đáp chi tiết.