Một điểm mới trong pháp luật về xử lý vi phạm hành chính sẽ chính thức có hiệu lực, Nghị định 296/2025/NĐ-CP quy định về cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, có hiệu lực từ 1/1/2026 và thay thế Nghị định 166/2013/NĐ-CP sau 12 năm áp dụng gây nhiều quan tâm trong cộng đồng hộ kinh doanh. Quy định này đặt ra nhiều câu hỏi về tính công bằng, phạm vi trách nhiệm và tác động thực tế đối với hàng triệu hộ kinh doanh nhỏ lẻ trên cả nước. Bài viết dưới đây sẽ làm rõ và giải đáp thắc mắc về vấn đề này.

1.   “Truy” tài sản người nhà nếu hộ kinh doanh không đủ tiền nộp phạt hành chính?

Điều 4 Nghị định 296/2025/NĐ-CP quy định về nguồn tiền khấu trừ và tài sản kê biên đối với hộ kinh doanh, hộ gia đình, tổ hợp tác bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, theo đó khấu trừ tiền, kê biên tài sản, trả chi phí cho hoạt động cưỡng chế từ tiền, tài sản chung của hộ kinh doanh, hộ gia đình, tổ hợp tác. Trường hợp tài sản chung không đủ để thi hành quyết định cưỡng chế thì khấu trừ tiền, kê biên tài sản của các thành viên trong hộ kinh doanh, hộ gia đình, tổ hợp tác, trừ trường hợp hợp đồng hợp tác hoặc pháp luật có liên quan quy định khác.

Như vậy, theo khoản 5 Điều 4 Nghị định 296/2025/NĐ-CP, cho phép khi hộ kinh doanh, hộ gia đình không đủ tiền để nộp phạt vi phạm hành chính thì cơ quan có thẩm quyền có thể thực hiện việc khấu trừ tiền, kê biên tài sản của thành viên hộ kinh doanh, hộ gia đình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đóng phạt.

2.   Những người chịu sự ràng buộc về trách nhiệm với hộ kinh doanh

Từ quy định mới, không phải tất cả thành viên trong gia đình phải chịu sự ràng buộc về trách nhiệm. Ở đây, cần phân biệt rõ sự khác biệt về 2 chủ thể là hộ kinh doanh và hộ gia đình, nghĩa vụ tài sản chỉ đặt ra với thành viên hộ kinh doanh - những người tham gia đăng ký thành lập hộ kinh doanh. Người khác dù là thành viên hộ gia đình, nhưng nếu không tham gia đăng ký thành lập thì không ảnh hưởng gì.

Như vậy, việc xử lý nghĩa vụ tài chính sẽ phải dựa trên chứng cứ pháp lý cụ thể về sự tham gia của từng thành viên, thay vì mặc nhiên áp dụng cho cả hộ. Nói cách khác, nguyên tắc “dám làm thì dám chịu” chỉ đúng với những người trực tiếp tham gia hoặc đồng ý ủy quyền, còn những người không liên quan sẽ không bị ảnh hưởng.

3.   Các biện pháp cưỡng chế tài sản đối với Hộ kinh doanh khi không đủ tiền nộp phạt

Đầu tiên, cưỡng chế bằng hình thức khấu trừ một phần lương hoặc một phần thu nhập, Biện pháp này áp dụng cho cá nhân là cán bộ, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang, người làm việc hưởng lương tại cơ quan, đơn vị; người làm việc theo thời vụ có thu nhập; và người đang hưởng chế độ hưu trí nhưng không tự nguyện thi hành quyết định xử phạt.

Thứ hai, cưỡng chế bằng hình thức khấu trừ tiền từ tài khoản, cơ quan chức năng sẽ khấu trừ tiền từ tài khoản ngân hàng dùng chung cho hoạt động kinh doanh của hộ. Nếu tài khoản kinh doanh không đủ, tiền sẽ được khấu trừ từ tài khoản cá nhân của chủ hộ kinh doanh và các thành viên tham gia kinh doanh (có tên trong giấy đăng ký).

Cuối cùng, kê biên tài sản có giá trị tương ứng với số tiền phạt để bán đấu giá, đây là biện pháp mạnh nhất. Nếu các nguồn tiền trên vẫn không đủ nộp phạt, cơ quan chức năng sẽ tiến hành kê biên tài sản riêng của chủ hộ và các thành viên (nhà cửa, đất đai, phương tiện đi lại…) để bán đấu giá bù vào tiền phạt. Nghị định quy định danh mục tài sản không được kê biên, như: nhà ở duy nhất đủ tiêu chuẩn theo pháp luật về cư trú, thuốc chữa bệnh, đồ dùng sinh hoạt thiết yếu, di vật, huân chương, bằng khen, tài sản của cơ sở y tế, trường học không dùng để kinh doanh, tài sản đang được thế chấp hợp pháp…

Nghị định 296/2025/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/01/2026 chắc chắn sẽ tạo ra nhiều thay đổi trong cách các hộ kinh doanh vận hành. Tuy nhiên, người dân cần hiểu rõ phạm vi áp dụng và trách nhiệm của các cá nhận cụ thể để hiểu đúng và đủ nghị định mới này. Đây cũng là lời nhắc nhở để mỗi hộ kinh doanh cần chủ động tìm hiểu luật, quản lý tài chính cẩn trọng và chuẩn bị kỹ lưỡng, nhằm tránh rủi ro không đáng có cho bản thân và gia đình.

Trên đây là toàn bộ nội dung chia sẻ của chúng tôi, xin cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi. Nếu có thắc mắc, vui lòng liên hệ với chúng tôi trực tiếp tại Trụ sở Công ty TNHH XTVN địa chỉ Tầng 8, số 33 Thái Hà, phường Đống Đa, Thành phố Hà Nội hoặc qua website @www.xtlaw.com.vn.