Trong quá trình hoạt động, việc sử dụng phần mềm máy tính không có bản quyền hay phần mềm lậu vẫn diễn ra tại nhiều doanh nghiệp và dẫn đến vi phạm pháp luật về sở hữu trí tuệ. Hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu phần mềm mà còn có thể khiến doanh nghiệp bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định pháp luật hiện hành.

1. Thế nào là phần mềm lậu?

Căn cứ theo khoản 1 Điều 22 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 6 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 và khoản 9 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025, “chương trình máy tính” được định nghĩa là tập hợp các chỉ dẫn được thể hiện dưới dạng lệnh, mã, lược đồ hoặc dạng khác, khi gắn vào một phương tiện, thiết bị được vận hành bằng ngôn ngữ lập trình máy tính thì có khả năng làm cho máy tính hoặc thiết bị thực hiện được công việc hoặc đạt được kết quả cụ thể. Chương trình máy tính được bảo hộ như tác phẩm văn học, dù được thể hiện dưới dạng mã nguồn hay mã máy.

Như vậy, chương trình máy tính là sản phẩm được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Từ đây, có thể hiểu “chương trình máy tính lậu” hay “phần mềm lậu” là phần mềm được cài đặt, sử dụng trái phép, không có bản quyền hoặc không được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép khai thác, sử dụng theo quy định pháp luật.

2. Mức xử phạt vi phạm hành chính đối với doanh nghiệp khi sử dụng phần mềm lậu tại Việt Nam

Căn cứ theo khoản 2 Điều 16 Nghị định 341/2025/NĐ-CP, hành vi xâm phạm quyền sao chép tác phẩm của doanh nghiệp bị xử phạt như sau:

Ngoài hình thức phạt tiền nêu trên, doanh nghiệp vi phạm còn có trách nhiệm thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả theo khoản 4 Điều 16 Nghị định 341/2025/NĐ-CP, cụ thể như sau:

- Buộc tiêu hủy hoặc buộc gỡ bỏ hoặc xóa bản gốc, bản sao vi phạm trên môi trường mạng viễn thông và mạng Internet đối với hành vi vi phạm. Trường hợp đáp ứng các điều kiện theo quy định tại Điều 83 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP thì áp dụng biện pháp buộc phân phối hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại, cụ thể bao gồm các điều kiện sau:

+       Hàng hóa có giá trị sử dụng, không gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường, không phải văn hóa phẩm có nội dung độc hại;

+       Yếu tố xâm phạm đã được loại bỏ khỏi hàng hóa;

+       Việc phân phối, sử dụng không nhằm thu lợi nhuận và không ảnh hưởng một cách bất hợp lý tới việc khai thác bình thường quyền của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó ưu tiên mục đích nhân đạo, từ thiện hoặc phục vụ lợi ích xã hội;

+       Người được phân phối, tiếp nhận để sử dụng không phải là khách hàng tiềm năng của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan.

- Buộc trả cho chủ thể quyền tác giả số lợi bất hợp pháp thu được từ việc thực hiện hành vi vi phạm trong trường hợp phát sinh số lợi bất hợp pháp.

Trên đây là các quy định liên quan đến mức xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi sử dụng phần mềm lậu của doanh nghiệp. Việc sử dụng phần mềm hợp pháp không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần bảo đảm hoạt động kinh doanh được thực hiện đúng quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.